مقاله(نماز و احکام بعضی از مناجات)_نماز
عنوان مقاله : نماز و احکام بعضی از مناجات
نام نویسنده ی مقاله : اکبر سلمانی پور
1)مقدمه:
نماز در زندگی ما خیلی ارزش دارد ما با نماز می توانیم به خواسته های خود برسیم ما با نماز می توانیم زندگی انسان را به کمال برسانیم نماز ها چند نوع هستند که بعضی از آن ها برای انسان واجب و بعضی دیگر نیز مستحب است نماز های واجب ما همان نماز های پنج گانه و نماز های مستحب ما همان نماز میت ،نماز آیات ، نماز شکر و... نماز ها کارایی های مختلفی دارند مثلا : نماز شکر برای سپاس گذاری از خدا ، نماز میت خوش کردن آخرت یک فرد و... نمازی که مادر صبح ، ظهر، عصر، عشاء می خوانیم را نماز واجب گویند این مقاله می خواهد در مورد فواید نماز ، انواع نماز ، نماز در بین ادیان و... مطالبی را ارایه دهد و در مورد آن ها به مورد های خوبی اشاره کند .هر کس که نماز بخواند برای سفر آخرت خود توشه جمع می کند البته باید کارهای دیگری را هم باید انجام دهد مثلا زکات ، روزه ، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر و... را انجام دهد تا توشه اش به کمال برسد کسی که نماز بخواند باید به رفتار های دیگر خود را هم اصلاح کند تا به کمالت برسد هر کس که به کمال برسد یعنی جای او در بهشت می باشد و مادران هم همیشه در بهشت هستند که حدیثی در این باره موجود است که می گوید : « بهشت زیر پای مادران است .»
فهرست:
مقدمه...................................................................ص1
چکیده...................................................................ص5
نماز در تمام ادیان................................................ص6
هیچ عبادتی به اندازه ی نماز تبلیغات ندارد.............ص6
نماز در رأس همه ی عبادت ها است.......................ص7
نماز پر تنوع ترین عبادت است................................ص8
نماز و هجرت..........................................................ص8
ترک مهمترین جلسات تاریخ به خاطر نماز...............ص8
آن جا که خواب از مناجات بهتر است........................ص9
نماز در جلو چشم مردم نه خفا.................................ص10
تحریم شراب و قمار به خاطر جدا شدن از نماز است...ص10
نماز هیچ قید و شرطی ندارد.....................................ص11
نماز همراه با مردم داری..........................................ص11
نماز اولین واجب بعد از ایمان به توحید و معاد........ص12
خداوند ستایشگر کسی است که نماز را بر همه ی کار ها مقدم می دارد........................................................................ص12
انتقاد شدید خدامند به خاطر ترک یا بی توجهی به نماز..ص13
سوز و تلاش به خاطر نماز............................................ص15
ترک نماز و گفتاری در دوزخ...............................................ص17
نماز کلید قبولی تمام عبادت ها........................................ص18
نماز اولین سؤال در قیامت...............................................ص19
نماز وسیله ی آزمایش.....................................................ص19
نماز اولین کلام و آخرین نصیحت.....................................ص19
تشریع پنج نماز(تشریع نماز قصر، تشریع نماز خوف و...)....ص20
احکام بعضی از مناجات(احکام روز، چیزی که روزه را باطل می کند و...)...............................................................................ص24
نتیجه گیری......................................................................ص26
منابع..............................................................................ص2
چکیده:
قبل از حضرت محمد در آيین حضرت عیسی نیز نماز وجود داشت . ما در هر شبانه و روز پنج نماز داریم که در همه ی آن سفارش به اذان و اقامه شده است.
نمی توان ایام مقدسی را پیدا کرد که در آن نماز وجود نداشته باشد. اگر جهاد و حج چند نوع باشد ، اگر وضو و غسل چند نوع باشد نماز صدها نوع است.
مسافری که کمتر از ده روز در یک مکان اقامت دارد باید نمازش را شکسته بخواند.
اغلب افراد بهترین و جالبترین و هیجان انگیزترین وقت خود را در نماز می گذرانند.
الف)نماز در تمام ادیان بوده است :
قبل از حضرت محمد (ص)در آئین حضرت عیسی هم نماز بوده که قرآن از زبان او نقل می کند که خداوند مرا به نماز صفارش کرده است :« و اوصانی بالصلوة » (مریم \31)
و قبل از او موسی بوده که خداوند به او خطاب می کند : « اقم الصلوه لذکری » (طه\24 )
و قبل از موسی پدر زن او حضرت شعیب بوده که نماز داشته است : « یا شعیب اصلاتک تأمرک »(هود \ 87 )
و قبل از همه ی آن ها ابراهیم بوده که از خداوند برای خود و ذریه اش توفیق اقامه نماز را می خواهد :«ر اجعلنی مقیم الصلوة و من ذریتی » (ابراهیم \40 )
و این لقمان است که به فرزندش می گوید : پسر من نماز را بپا دار و امر به معروف و نهی از منکر کن .جالب آن است که معمولا در کنار نماز سفارش به زکات می شود ولی از آن جا که نو جوان معمولا پول ندارد در این آیه در کنار نماز به جای زکات و مالیات به امر به معروف و نهی از منکر سفارش شده است .
1)هیچ عبادتی به اندازه ی نماز تبلیغات ندارد :
ما در هر شبانه و روز 5 نماز داریم در هر نمازی سفارش به اذان و اقامه شده است و در مجموع این دو ندای آسمانی :
بیست مرتبه حی علی الصلوه می گوئیم .
بیست مرتبه حی علی الفلاح می گوئیم .
بیست مرتبه حی علی خیر العمل می گوئیم .
ده مرتبه قد قامت الصلوة می گوئیم .
و با توجه به این که مراد از فلاح و خیر العمل در اذان همان نماز است هر مسلمانی در هر شبانه و روز هفتاد مرتبه با کلمه ی « حی » به خود و دیگران تلقین به نماز آن هم به صورت پر نشاط و شتاب می کند و برای انجام هیچ عبادتی این همه هیاهو و تشویق وارد نشده است . به خصوص که در اسلام سفارش شده اذان را بلند بگوئید با صدای زیبا بگوئید و برای اذان پاداش بسیار نقل شده است . اذان به حج کار ابراهیم و اذان به نماز وظیفه ی همهی ما است . اذان شکستن سکوت است اذان یک دوره ی ایدئولوژی و تفکرات ناب اسلامی است اذان سرود مذهبی است با عباراتی کوتاه و پر محتوا اذان هشدار به غافلان است اذان نشانه ی باز بودن جو مذهبی است اذان نشانه ی حیات معنوی است .
2)نماز در رأس همه ی عبادت ها است :
در ایام ویژه مثل شب قدر ، اعیاد اسلامی ، جمعه و هر شب و روزی که دارای فضیلت و ارزشی است و برای آن ایام دعا و مراسمی مخصوص است مثل شب مبعث ، شب میلاد ، شب جمعه ، معمولا نماز های مخصوصی هم وارد شده است . شاید نتوان ایام مقدسی را پیدا کرد که در آن برنامه ی نماز وجود نداشته باشد .
3)نماز پر تنوع ترین عبادت است :
اگر جهاد و حج چند نوع باشد ، اگر وضو و غسل چند نوع باشد ، ولی نماز صد ها نوع است با یک نگاه ساده به حاشیه های کتاب مفاتیح الجنان علامه ی محدث حاج شیخ عباس قمی آنقدر انواع نماز ها ذکر شده است که بررسی و جمع آوری آن نیاز به یک کتاب مستقل دارد . هر امامی نمازی داشته غیر از نماز امام دیگر نماز امام زمان (ع) غیر از نماز حضرت امیر المومنین است .
4)نماز و هجرت :
حضرت ابراهیم می گوید : خداوند ذریه ی خودم را در منطقه ی خشک بی آب و گیاه قرار دادم پروردگارا برای اقامه ی نماز « ربنا انی اسکنت من ذریتی بواد غیر ذی زرع ربنا لیقیمو الصلوة »
آری وظیفه ی نماز خوان ها آن است که با سفر ها و هجرت ها به مناطق بد آب و هوا هم برود تا شور و هیجان نماز عالمگیر شود. 5)ترک مهمترین جلسات تاریخ به خاطر نماز :
یکی از ادیانی که نامش در قرآن «صابئین » است که به حضرت یحیی گرایش مخصوص دارند ضمنا برای ستارگان تأثیری قائلند و نماز و مراسم ویژه ای دارند که هنوز در خوزستان گروهی از آنان هستند . این فرقه رهبری بسیار دانشمند ولی مغرور داشتند که بار ها به امام رضا (ع) گفتگو کرد ولی زیر بار نرفت . در یکی از جلسات امام رضا (ع) استدلالی کرد که او تسلیم شد و گفت : « الان لان قلبی » حالا روح من نرم شده حاضرم مکتب تو را بپذیرم ولی ناگهان صدای اذان بلند شد امام رضا (ع) جلسه را ترک کرد مردم گفتند فرصت حساسی است چنین فرصتی پیش نمیآید امام فرمود :اول نماز ! او که این تعهد را از امام دید علاقه اش بیشتر شد . اما بعد از نماز گفتگویش را تکمیل کرد و او ایمان آورد .
6)آن جا که خواب از مناجات بهتر است :
روزی رسول اکرم (ص) نماز صبح را با جماعت خواندند ولی دیدند امروز علی (ع) به مسجد نیامده است به سراغش رفتند حضرت در خانه ی علی (ع) را زد و پرسید چرا او امروز در جماعت شرکت نکرده ؟! فاطمه (ع) گفت : علی دیشب تا صبح مناجات داشت ولی صبح خستگی او طاقت فرسا بود نمازش را در منزل خواند . حضرت فرمود : به او بگوئید شب ها به جای مناجات طولانی مقداری بخوابد ولی نماز جماعت صبح را از دست ندهد خوابی که مقدمه ی جماعت باشد بهتر از مناجاتی است که حال جماعت را از بین می برد .
7)نماز در جلو چشم مردم نه در خفا :
می دانیم که امام حسین (ع) روزه ی دوم محرم وارد کربلا شده و در روز دهم شهید شد . بنابر این مدت اقامت حضرت هشت روز بود و مسافری که کمتر از ده روز بماند نمازش شکسته یعنی دو رکعتی است . نماز دو رکعتی دو دقیقه بیشتر طول نمی کشد به خصوص در هنگام خطر و امام حسین (ع) در روز عاشورا بار ها به خیمه ها رفت و آمد داشت و می توانست نماز ظهرش را در خیمه بخواند ولی بنا داشت در معرکه بخواند و دو نفر از یارانش جلو نماز حضرت ایستادند و سی تیر را به جان خریدند ولی نماز آشکارا برگزار شد نه در خیمه . آری تظاهر به نماز به صحنه کشاندن آن یک ارزش است نباید در هتل ها، شرکت ها ، پارک ها ، فرود گاه ها ، خیابان ها و رستوران ها ، نماز خانه ها در گوشه باشد باید در بهترین مکان و در جلوی چشم دیگران نماز اقامه شود هر چه از جلوه ی دین کم شود به جلوه ی فساد اضافه خواهد شد اگر کاسب ها اول وقت کنار مغازه ها اذان بگویند مشتریان بی حجاب خودشان را جمع تر خواهند کرد .
8)تحریم شراب و قمار به خاطر جدا شدن از نماز است :
با این که شراب . قمار مفساد جسمی و روحی و اجتماعی زیادی دارد اما قرآن می فرماید : حرام بودن این ها به خاطر آن است که میان شما کینه ایجاد می کند و شما را از یاد خداوند و نماز باز می دارد . (مائده\91 ) در این آیه دهها خطر و ضرری که شراب دارد روی ضرر اجتماعی و معنوی تکیه شده است . ضرر اجتماعی پیدا شدن کینه است و ضرر معنوی غفلت از یاد خداوند و نماز !!
9)نماز هیچ قید و شرطی ندارد :
« و اوصانی بالصلوة و الزکاه ما دمت حیا » (مریم \ 31 )
هر یک از دستورات اسلامی ممکن است به دلیلی تعطیل شود . مثلا رفتن جهاد برای کور و لنگ واجب نیست روزه برای مریض واجب نیست خمس و زکات و حج برای طبقه ی محروم واجب نیست اما تنها عبادتی که تعطیل بردار نیست نماز است که تا لحظه ی مرگ حتی یک روز قابل تعطیل شدن نیست . ( گرچه برای خانم ها در هر ماه برنامه ی خاصی دارد . )
10)نماز همراه با مردم داری :
« قولوا للناس حسنا و اقیموا الصلوة » (بقره \83 )
نماز گزار باید با مردم خوب حرف بزند . با زبان خوب می توانیم عملا نماز را تبلیغ کنیم و کسانی که با اخلاق و سیره پیامبر اکرم (ص) مسلمان شده اند بیش از کسانی هستند که با استدلال عقلی مسلمان شدند . حتی با کفاری که انسان جدال و بحث می کند باید به طور نیکو جدال کند یعنی اول خوبی های آنان را بپذیرد و بعد نقطه ی نظرات خود را بیان کند .
11) نماز اولین واجب بعد از ایمان به توحید و معاد :
« الذین یؤمنون بالغیب و یقیمون الصلوة » ( بقره \2 )
در ابتدای قرآن و سوره ی بقره بعد از ایمان به غیب که شامل ایمان به خداوند و معاد و فرشتگان است اولین اصل عملی که مورد ستایش قرار گرفته مسئله ی اقامه ی نماز می باشد .
12)خداوند ستایشگر کسی است که نماز را بر همه ی کار ها مقدم می دارد :
« رجال لا تلهیهم تجارة و لا بیع » (نور \ 37 )
قرآن از کسانی که هنگام اذان کار و کسب را رها می کنند ستایش کرده است . رئیس جمهور شهید ایران مرحوم رجائی فرمود : به نماز نگوئید کار دارم به کار بگوئید نماز دارم به خصوص در روز جمعه سفارش شده که معامله را رها کنید ولی بعد از پایان نماز جمعه باز می فرماید : به سراغ کار و در آمد بروید یعنی تعطیلی کار موقت است . ضمنا از نظر روانشناسی تبلیغات مراعات حال مردم کاملا شده است زیرا برای مدت طولانی نمی توان از مردم در خواست رها کردن معاملات را داشت و لذا در یک سوره برای یک لحظه تعطیل بازار اول فرمود : ای کسانی که اهل ایمان هستید و این خطاب به یک احترام است بعد می فرماید هنگام شنیدن صدای اذان تعطیل کنید نه از اول صبح جمعه :« اذا نودی » و به جای کلمه ی صلوه ذکر الله گفته که نماز یاد خداوند است . و روز جمعه گفته نه هر روز بعد از فرمان به تعطیل فورا فرموده : این برای شما بهتر است . آنگاه گفته بعد از پایان نماز جمعه به سراغ معامله بروید .
13)انتقاد شدید خدامند به خاطر ترک یا بی توجهی به نماز:
عده ای ایمان ندارند و نماز نمی خوانند . « فلا صدق ولا صلی » (قیامت\31)
نه تصدیق کرد و نه نماز خواند . قرآن صحنه ی جان دادن با یک دنیا حسرت و آه این افراد را ترسیم کرده است : عدهای مانع نماز دیگران می شوند : آیا دیدی آن را که مانع بنده باشد آن گاه که نماز بخواند ؟( علق \ 40 )
ابوجهل تصمیم گرفت همین که محمد (ص) مشغول سجده شد با لگد گردن حضرت را در هم بشکند . مردم او را دیدند که رفت ولی منصرف شد . گفتند جسارت نکردی ؟! گفت خندقی از آتش دیدم که در پیش روی من شعله ور بود .
عده ای مسخره می کنند : هر گاه ندای نماز را بلند می کنید مسخره می کنند . (مائده \58) عده ای بی نشاط نماز می خوانند : منافقین هر گاه به نماز می ایستند بی حالند.(نساء \ 142 ) و در برابر مردم ریا کارند و جز اندکی یاد خداوند نیستند . عده ای گاهی نمی خوانند . وای به نماز گزارانی که از نمازشان فراموش کارند . در تفسیر می خوانیم : مراد سهو همراه با تقصیر است سهو از نماز نه سهو در نماز .
گاهی برخی از مردم نماز را فراموش کرده نمی خوانند به وقت و شرایط و احکامش اهمیت نمی دهند آنرا از وقت فضیلت تأخیر می اندازند برای انجامش ثواب و برای ترکش عقابی معتقد نیستند .راستی اگر سهو از نماز « ویل » دارد ترک دائمی آن چه خطری خواهد داشت . عده ای اگر دنیا مطرح نباشد به فکر نمازند ولی اگر دنیا مطرح شد از نماز کم می گذارند :«هر گاه لهو و تجارتی دیدند به سوی آن روانه شده و تو را در حالی که به خواندن خطبه ی نماز ایستاده ای وا می گذارند .» (جمعه )
( این آیه اشاره به ماجرائی است که پیامبر اکرم (ص) مشغول خواندن خطبه های نماز جمعه بود که گروهی برای فروش اجناس خود شروع به طبل زدن کرده بودند . مردم از پای سخن پیامبر عزیز (ص) برای خرید بلند شده و به سراغ سر و صدا و معامله رفتند و حضرت را تنها گذاشتند و بنا بر آنچه که در تاریخ است فقط 12 نفر به خطبه های حضرت گوش می دادند !!!)
14) سوز و تلاش برای نماز :
بعضی فرزند خود را نذر خدمت در مسجد می کنند .
« نذرت لک ما فی بطنی محررا » (آل عمران \ 35 )
مادر مریم گفت :
خدایا من نذر کردم که فرزندم را برای خدمت در بیت المقدس از هر کار معاف و آزادش کنم تا با فراغت کامل در بیت المقدس خادم باشد لکن همین که متولد شد و دید دختر است گفت خدایا من دختر آوردم و دختر نمی تواند مثل پسر به راحتی خادم باشد . ولی به هر حال به نذرش عمل کرد قنداق او را به مسجد برد و به حضرت زکریا ی پیامبر تحویل داد .
بعضی آوارگی و هجرت زن و بچه را به خاطر نماز تحمل می کنند :
« ربنا انی اسکنت من ذریتی بواد غیر ذی ذرع ربنا لیقیموا الصلوة». حضرت ابراهیم زن و فرزند خودش را در بیابان های بی آب و گیاه مکه جای داد و گفت : خداوندا من برای اقامه ی نماز این کار را کردم . جالب این که بانی مکه به شهر مکه آمده ولی نه برای حج برای نماز ! گویا نماز های دور کعبه در نظر ابراهیم جلوه ی بیشتری از طواف و حج داشته است . بعضی نسبت به اقامه ی نماز ذریه ی خویش دعا می کنند : « رب اجعلنی مقیم الصلوة و من ذریتی » .
در میان انبیاء هیچ پیامبری به اندازه ی حضرت ابراهیم در مواقع مختلف نسبت به ذریه اش دعا نکرده است و لذا خداوند به ذریه ی او برکتی عجیب داده تا آن جا که رسول اکرم اسلام خودش را از دعا ی ابراهیم می داند . بعضی نسبت به نماز خواندن اهل خود پا فشاری دارند : « و امر اهلک بالصلوة واصطبر علیها » .
اولین مسئولیت انسان (بعد از خودش ) ذریه ی اوست ولی از آن جا که اهل انسان گاهی سر سختی نشان می دهند انسان باید استقامت کند پدران و مادران روی کلمه ی « اصطبر علیها » توجه کنند که اگر چند بار گفتند و اثر نکرد آنان را رها نکنید .
بعضی بهترین وقت را به نماز اختصاص می دهند :
« واجعل افضل اوقاتک للصلوة » (نهج البلاغه \ نامه ی 53 )
حضرت علی (ع) به مالک اشتر می فرماید :
بهترین وقت خود را برای نماز قرار بده . و می فرمایند :
« واعلم ان جمیع اعمالک تبع لصوتک »
بعضی دیگر را به نماز تشویق می کنند :
« و تواصوا بالحق » تشویق هم با زبان می شود و هم با عمل اگر چهره های بارز در صف اول قرار گیرند اگر مردم هنگام رفتن به مسجد لباس خوب و بوی خوش مصرف کنند اگر نماز ساده و سریع برگزار شود این خود یک تشویق علمی برای اقامه ی نماز است .
دو پیامبر بزرگوار مثل ابراهیم (س) و اسماعیل (س) مأمور تطهیر خانه ی خدا می شوند و این تطهیر برای ورود اهل نماز است .
اگر مثل ابراهیم (س) و اسماعیل (س) برای نماز گزلران مسجد را تطهیر می کند پس باید بدانیم که اگر شخصیت های مهم مسئول اقامه ی نماز باشند در دعوت مردم بسیار موثر تر خواهد بود .
بعضی مال خود را وقف نماز می کنند حتی در بعضی شهر های ایران (استهبانات فارس ) درختان گردو و بادامی وقف شده تا حاصل آن صرف نونهالانی شود که به مسجد می آیند . بعضی برای اقامه ی نماز کتک می خورند انقلابیون در زندان شاه . و بعضی تیر مثل زهیر که عاشورا جلو امام حسین (ع) ایستاد تا امام نمازش را بخواند . و بعضی در راه نماز شهید می شوند مثل شهدای محراب : آیة الله اشرفی اصفهانی ، دستغیب ، صدوقی ، مدنی و طباطبائی.
و بعضی در حال نماز شهید می شوند مثل علی بن ابیطالب (ع) .
15)ترک نماز و گرفتاری در دوزخ :
در قیامت بارها میان اهل بهشت و دوزخ گفتگو رخ می دهد که قرآن ترسیمی از آن گفتگو ها را بیان فرموده است . یکی از آن صحنه ها که در سوره ی مدثر است این است که اهل بهشت از مجرمان می پرسند : چه عاملی شما را به دوزخ روانه کرد ؟
آن ها می گویند چهار عامل که اولین آن ها پایبند نبودن به نماز است: « لم نک من المصلین »
عامل دیگر بی اعتنائیبه گرسنگان بود : « و لم نک نطعم المسکین »
سومین جهت این بود که ما در جامعه ی فاسد هضم شدیم : « و کنا نخوض مع الخائضین »
و بالاخره قیامت را هم نمی پذیرفتیم : و کنا نکذب بیوم الدین » .
روایات بسیاری برای ترک نماز وارد شده که جمع آوری آن ها نیاز به جزوه مستقل دارد.
16)نماز کلید قبولی تمام عبادت ها :
در اهمیت نماز همین بس که در فرمان علی (ع) به نماینده ی خود در مصر ( محمد بن ابی بکر ) آمده است که : نماز را در اول وقت و با مردم بپا دار زیرا همه ی کار های دیگرت تابع نماز تو است .
در روایات نیز می خوانیم : اگر نماز قبول شود عبادات دیگر هم قبول می شود ولی اگر نماز مردود شود کار های دیگر هم رد خواهد شد . مثل آن که اگر پلیس از شما گواهینامه ی رانندی بخواهد شما هر مدرک و کارت شناسایی معتبر دیگری هم ارائه دهید پذیرفته نیست . مجوز رانندگی داشتن گواهینامه است و بدون آن تمام مدارک بی اثر خواهد بود . نماز نیز چنین نقشی دارد .
17)نماز اولین سوال در قیامت :
در حدیث می خوانیم اولین چیزی که در قیامت مورد سوال و حساب قرار می گیرد نماز است .
18) نماز وسیله ی آزمایش :
در حدیث می خوانیم که هر که می خواهد بداند مقام و ارزش او در نزد خداوند چیست ببیند که خداوند نزد او چه مقامی دارد . اگر اذان نماز نزد تو بزرگ و محترم بود تو نیز نزد خداوند احترام داری و اگر نسبت به انجام فرمان او بی تفاوت بودی مقام و ارزشی نزد او نداری و همچنین اگر نماز ترا از فساد و فحشاء باز داشت نشانه ی تأثیر و قبولی نماز است.
19) نماز اولین کلام و آخرین وصیت :
در بعضی روایات می خوانیم که نماز هم اولین سفارش انبیاء بود و هم آخرین وصایای اولیاء . در تاریخ زندگی امام صادق آمده است که حضرت در آخرین لحظه های عمر مبارک خود چشم باز کرده و فرموده : تمام بستگان را جمع کنید و سپس فرمود : شفاعت ما شامل کسانی که نسبت به نماز سهل انگاری و استخفاف دارند نخواهد شد .
20)تشریع پنج نماز :
گفته اند : پیش از وجوب پنج نماز مسلمانان فقط در بامداد و عصر هر بار دو رکعت نماز می خواندند تا آن که در شب معراج نماز های پنج گانه مقرر گردید . برخی تاریخ تشریع نماز های پنج گانه را یک سال قبل از هجرت پنداشته اند و می گویند : نخستین از نماز های پنج گانه نماز ظهر بوده است . عده ی کمی هم تشریع نماز های پنج گانه را در سال اول هجرت رانسته اند و گفته اند :در سوره ی روم که مکی است آیه های شانزدهم و هفدهم که اوقات نماز های پنج گانه از آن ها استفاده می شود مدنی است . این نظر درست نمی نماید زیرا در سوره ی کوثر و ماعون که هر دو مسلما مکی است لفظ «صلوة» به معنی نماز بوده است و اگر در آیه ی مندرج در سوره ی کوثر امر به «صلوة » متوجهشخص پیامبر باشد آیه ی مذکور در سوره ی «ماعون» عام است و در مقام سرزنش نماز گزارانی است که از نماز خود غفلت دارند . بعضی بر مبنای آیه ی هفتاد و هفتم از سوره ی « اسراء » که سوره ای مکی است و اوقات نماز گزاردن در آن معین شده است گفته اند : « تشریع نماز در شب معراج بوده است . » و گفته اند : تا سال اول هجرت نماز مغرب 3 رکعت و باقی نماز ها 2 رکعت گزارده می شد و از سال اول هجرت نماز سفر به حال خود باقی ماند و مقرر شد که در حضر نماز های ظهر و عصر و عشاء چهار رکعت باشد . با این همه نمی توان تاریخ تشریع نماز های پنج گانه را به نحو قاطع تعیین کرد.
الف)تشریع نماز قصر :
همه ی نماز ها پیش از هجرت برای حاضر و مسافر دو رکعت بوده است لیکن پس از هجرت نماز های ظهر، عصر و عشاء برای حاضر به چهار رکعت افزایش یافت و مقرر شد که برای مسافران همان دو رکعت باشد . همچنین مقرر شد که برای هر دو گروه نماز صبح 2 رکعت و نماز مغرب 3 رکعت باشد .
ب)تشریع نماز خوف :
تشریع نماز خوف پس از هجرت در غزوه ی « ذات الرقاع » بوده است . گفته اند که در « ذات الرقاع » دشمنان می خواستند به هنگام نماز به لشکر اسلام حمله کنند و چون نتوانستند برای اجرای حمله آماده شوند بر وقت از دست رفته افسوس می خوردند . یکی از سران سپاه کفر گفت : جای افسوس نیست مسلمانان نماز دیگری دارند به نام نماز عصر که آن را بزرگتر می شمرند . به هنگام آن بر آنان حمله می بریم . پیامبر اکرم (ص) به الهام غیبی از نقشه ی آنان با خبر شدند و نماز عصر را به صورت « نماز خوف » خواندند به این ترتیب که در طول نماز با تعویض نوبت عده ای به عبادت اشتغال داشتند و عده ای دیگر به حراست و دشمن نتوانست از اصل غافل گری استفاده کند . گویند : خالد بن ولید به خاطر همین پیش بینی و پیش آهنگی اعجاز آمیز پیامبر اکرم (ص) از قصد حمله ی آنان مسلمان شد .
ج)تشریع نماز جمعه و عیدین :
بر حسب بعضی از مدارک نماز جمعه پیش از هجرت تشریع شده است و اهل مدینه قبل از هجرت نماز جمعه گزارده اند لیکن بیشتر مورخان و نویسندگان سیره ی نبوی تاریخ تشریع نماز جمعه را سال اول هجرت دانسته اند به ویژه آن که سوره ی جمعه که آیات نهم تا یازدهم آن مستند تشریع نماز جمعه است سوره ای مدنی است و تشریع نماز های عیدین گویا در سال دوم هجرت بوده است .
د)تشریع نماز آیات :
تشریع نماز آیات (خسوف ، کسوف، زلزله و...) پس از هجرت بوده است چنان که گفته اند : ماه در سال پنجم هجرت در مدینه ی منوره منخسف شد . یهودیان مدینه بر مس می کوفتند و تصور می کردند که ماه این صدا را می شنود و از ترس آشکار می شود . پیامبر اکرم (ص) اعتقاد آنان را خرافه دانستند و به یاران خود دستور نماز خسوف دادند و نماز آیات را با آنان به جماعت خواندند . پیامبر اکرم (ص) از ماریه ی قبطیه فرزندی داشتند به نام ابراهیم که مورد علاقه ی شدید آن حضرت بود و از دنیا رفت . خورشید در روز وفات او گرفت . مردم پنداشتند که آفتاب به خاطر وفات ابراهیم گرفته است . رسول خدا (ص) که با هر گونه خرافه ای مبارزه می کردند مردم را مخاطب قرار دادند و فرمودند : خورشید و ماه دو آیه از آیه های خداوند هستند و برای ولادت و مرگ کسی نمی گیرند . هنگامی که خسوف و کسوف و نمازی که هنگام حدوث آثار طبیعی ترس آور خوانده می شود به موجب سنت قولی و فعلی پیامبر اکرم (ص) در سال های پس از هجرت مقرر شده است .
ه)تشریع نماز استسقا (در خواست باران ):
در باره ی مشروعیت نماز استسقا به دو آیه از قرآن مجید استناد کرده اند که یکی مدنی و دیگری مکی است اما تأییدی که از سنت برای آن وجود دارد در مدینه واقع شده است : در یکی از سال های پس از هجرت مردم مدینه گرفتار خشک سالی و قحطی شدند و از پیامبر اکرم (ص) تقاضای دعای نزول باران کردند . فرستاده ی خدا فرمودند که مردان و زنان و کودکان به مصلی بروند و جانوران اهلی را هم به همراه خود ببرند . آن گاه نماز استسقا را با آنان به جماعت خواندند و از خدا در خواست نزول رحمت کردند . دیری نگذشت که ابر ها به هم پیوستند و فرو باریدند و بارش یک هفته ادامه یافت تا آن جا که بیم ویرانی رفت و مردم از آن حضرت در خواست دعا برای باران کردند و دعای دوم رسول خدا (ص) هم به اجابت پیوست.
احکام بعضی از مناجات :
الف)احکام روزه :
نیت: لازم نیست انسان نیت روزه را از قلب خود بگذارند یا مثلا فردا را روزه می گیرم بلکه همین قدر که برای انجام فرمان خداوند عالم از اذان صبح تا مغرب کاری که روزه را باطل می کند انجام ندهد کافی است و برای آن که یقین کند تمام این مدت را روزه بوده باید مقداری پیش از اذان صبح و مقداری هم بعد از مغرب از انجام کاری که روزه را باطل می کند خودداری نماید .
انسان می تواند در هر شب از ماه رمضان برای روزه ی فردای آن نیت کند بهتر است که شب اول ماه هم نیت روزه ی همه ی ماه را بنماید . اگر یک فرد پیش از اذان صبح نیت کند و بخوابد و بعد از مغرب بیدارشود روزه اش صحیح است .
ب)چیز هایی که روزه را باطل می کند :
9 چیز روزه را باطل می کند و این 9 چیز عبارتند از :
1- خوردن و آشامیدن 2- جماع 3- استمناء ، و استمناء آن است که انسان با خود کاری کند که منی از او بیرون آید 4-دروغ بستن به خدا و پیغمبر و جانشینان پیغمبر (ع) 5- رساندن غبار به حلق . 6- فرو بردن تمام سر در آب 7-باقی ماندن بر جنابت و حیض و نفاس تا اذان صبح . 8- اماله کردن با چیز های روان . 9- قی کردن . باطل کننده های روزه این 9 مورد می باشند .
ج)آنچه برای روزه دار مکروه است :
چند چیز برای روزه دار مکروه است این چیز ها عبارتند از :
دوا ریختن به چشم و سرمه کشیدن در صورتی که مزه یا بوی آن به حلق برسد، انجام دادن هر کاری که مانند خون گرفتن و حمام رفتن باعث ضعف می شود، انفیه کشیدن اگر نداند که به حلق می رسد جایز نیست، بو کردن گیاهان معطر، نشستن زن در آب، استعمال شیاف ، ترک کردن لباسی که در بدن است کشیدن دندان و هر کاری که به واسطه ی آن از دهان خون بیاید ، مسواک کردن به چوب تر ، و نیز مکروه است .
نکته : کفاره ی یک روز روزه نگرفتن پر کردن شکم 60 نفر و روزه گرفتن به طول 60 روز است .
د)افرادی که نباید روزه بگیرند :
1- بیمار و کسی که روزه گرفتن برایش ضرر دارد . 2- پیر مرد یا پیر زنی که روزه گرفتن برای او مشقت دارد . 3-زن حامله یا شیرده که روزه برای خود و یا کودکش ضرر دارد .
نتیجه گیری :
نماز به انواع زیادی جدا می شوند و نماز چیزی است که زندگی انسان را به کمال می رساند و انسان را به بهشت می راند نماز سفارش پیامبران است هر نمازی دارای تاریخچه ای است و تاریخچه ی هر نماز به کارایی آن بستگی دارد چیز هایی که انسان را به کمال می رسانند نماز و مکمل کننده آن است . هر نماز برای یک کاری مورد استفاده قرار می گیرد مثلا نماز استسقا برای نزول آسمانی استفاده می شود . بعضی نماز ها به وضو نیاز ندارند مثال : نماز میت و... هر نمازی دارای روشی است یعنی هر نمازی با تعدادی رکعت خوانده می شود . هر نماز دارای قنوت ، رکوع ، سجده ، السلام و... است .
منابع :
-محسن قرائتی ، (1371) ، یکصد و چهار نکته در مورد نماز، تهران، سپهر .
- حسن راشدی ، (1378 )، نماز شناسی ، اصفهان ، ستاد اقامه ی نماز
- محسن قرائتی ، (1380) ، رساله ی توضیح المسائل ، تهران ، سپهر.
پایان